રૂઢીપ્રયોગ અને તેના અર્થ - 8

ખાટલા વચાળ રહેવું	:-	પરિસ્થિતિમાં કોઈ ફરક ન પડવો.
લાગે લાકડા ફાટવાં	:-	યુક્તિથી કઠણ કામ પાર પડવું.
પૈસાનાં ઝાડ હોવાં	:-	પૈસા કે ધનદોલતની વિપુલતા હોવી.
સોનાના દિવસો બેસવા	:-	ચારે બાજુથી સુખશાંતિ આવી મળવાં.
જીભ ન ઊપડવી	:-	વાત કરતાં ખચકાટનો અનુભવ થવો.
સાતે આકાશ તૂટી પડવાં	:-	ભારે મોટી આફત આવી પડવી.
ધૂંકારિયા કરવાં	:-	રોષ પ્રદર્શિત કરવા ગળામાંથી અવાજ કાઢવો.
પેટે પાટા બાંધવા	:-	જીવનજરૂરિયાતો પર કાપ મૂકીને જીવવું.
દ્વારકાની છાપ પડાવવી	:-	કીર્તિ કે એવા સારા કામની નિશાની મેળવવી.
કાગડા ઊડવા	:-	સભા-બેઠકમાં કોઈ ખાસ માણસો ન હોવા.
પગ પાતાળમાં હોવા	:-	બહાર ન દેખાય પણ કપટી કે પહોંચેલ હોવું.
વચનમાં શૂરા હોવું	:-	વચનમાં વિશ્વાસ રાખી શૌર્ય સાથે જીવવું.
અંગારો પાકવો	:-	કુળને કલંક લાગે એવો કુપુત્ર નીવડવું.
ગળામાં ટાંટિયા આવવા	:-	જીભ જોખમાય એવી સ્થિતિમાં આવી પડવું.
ઊંટે ચઢી બકરાં હાંકવા	:-	પોતે ન કરતાં બીજા પાસે કામ કઢાવવું.
અન્ન અને દાંતને વેર થવાં	:-	માણસની ગરીબ સ્થિતિ થવી.
ગજવાં ભરવાં	:-	બદદાનતથી પુષ્કળ પૈસા એકઠાં કરવાં.
દીકરી દૂધ પીતી કરવી	:-	દીકરીને દૂધમાં ઝેર નાખી પિવરાવી મારી નાખવી.
ટાઢા પાણીએ ખસ જવી	:-	વગર પ્રયત્ને મુશ્કેલી દૂર થવી.
જીભે સરસ્વતી હોવી	:-	બોલવાની બાહોશી અને ચતુરાઈ હોવી.
બળતામાં ઘી હોમવું	:-	ઉગ્ર લાગણી કે જુસ્સાને વધારવો.
એક કાંકરે બે પક્ષી મારવાં	:-	એક કામ કે પ્રવૃત્તિથી બે લક્ષ્ય સાધવાં.
મીઠા ઝાડના મૂળ ખાવાં	:-	ભલું કરનારનું નુક્સાન કરવું.
આંગળી દેતાં પોંચે વળગવું	:-	થોડું આપતાં બધું આંચકી લેવા પ્રયત્ન કરવો.
શેઠ મટીને વાણોતર થવું	:-	ઊંચા સ્થાનેથી નીચા સ્થાને જવું.
કીડી ઉપર કટક ચડી આવવું	:-	નિર્બળ સામે મોટી મુશ્કેલી આવવી.
કાંઠે આવેલું વહાણ ડૂબવું	:-	મહેનત છતાં નિષ્ફળતા મળવી.
સૂકા ભેગું લીલું બળવું	:-	ખોટા સાથે સાચાને અન્યાય થવો.
દીવો લઈને કૂવામાં પડવું	:-	હાથે કરીને મુશ્કેલી વહોરવી.
ચોરીમાંથી રંડાપો આવવો	:-	વેપાર માંડતાં જ દેવાળું આવવું.
ધૂળી દેવી	:-	અવળા વિચારમાંથી સવળા વિચારમાં વાળવું.
મીણનું કરી નાખવું	:-	ગરીબ અને નિરાધાર કરી નાખવું.
લોહીનો કોળિયો ખાવો	:-	શોકના અવસરનું જમણ જમવું.
તરણાને તોલે કરવું	:-	કોઈ ગણતરીમાં ન હોય એવું કરવું.
ગોચલાં ગણવાં	:-	મનમાં અમુક વાત બાબતે શંકા રાખવી
ત્રીજું નેત્ર ઊઘડવું	:-	એકાએક ગુસ્સો ફાટી નીકળવો.
ધુઆંપૂંઆ થવું	:-	આવેશમાં કે ગુસ્સામાં બેબાકળા થવું.
લેણાદેણી પૂરી થવી	:-	લેવડ-દેવડના સંબંધો પૂરા થવા.
ઘોડાના ડાબલા હેઠે પડવું	:-	આક્રમણનું નિશાન બનવું.
મોરલો કલા કરી જવો	:-	ચાલાકીથી કોઈને છેતરવો.
ખભે હાથ મૂકવા	:-	ધીરજ આપવી કે સાંત્વન આપવું.
મીંડા આગળ એકડો માંડવો	:-	શૂન્યમાંથી સર્જન થવું.
રંગમાં આવવું	:-	અત્યંત આનંદની સ્થિતિમાં આવવું.
ભીના ઘઉં દળવા	:-	બહુ મહેનત પડે એવું કામ કરવું.
મોઢામાં મગ ઓરવા	:-	જવાબ આપ્યા વિના ચૂપ રહેવું.
રળીખપીને ઊતરવું	:-	નફાનુક્સાનમાં શક્તિ ખૂટી જવી.
ભવન ઠેકાણે હોવું	:-	મગજ કે યાદદાસ્ત દુરસ્ત હોવાં.
અંતરપટ ખોલવું	:-	મનનો મેલ દૂર કરી વાત કરવી.
રેતીમાં નાવ ચલાવવી	:-	અશક્ય કામની સિદ્ધિ કરવી.
દૂધે ધોઈને આપવું	:-	પ્રામાણિકતાથી આદરપૂર્વક આપવું.
અંગૂઠામાંથી રાવણ ચીતરવો	:-	જરામાંથી મોટું કરવું.
આંખમાંથી મોતી ઝરવાં	:-	આંખમાંથી આંસુ ટપકવાં.
આંખનું ઊંડાણ માપવું	:-	તાકાત વિશે ખ્યાલ બાંધવો.
માથે ઝાડ ઊગવાં બાકી હોવાં	:-	ઘણાં જ દુઃખ પડવાં.
કાગનો વાઘ કરવો	:-	સામાન્ય બાબતને મોટી બનાવવી.
વાતનું વતેસર કરવું	:-	નાની વાતને મોટી બનાવવી.
પોતાનો કક્કો ખરો કરવો	:-	પોતાની વાતને મનાવવી..
ભય વિના પ્રીતિ ન થવી	:-	ભય બતાવી સહમત કરવું.
અન્ન અને દાંતને વેર થવાં	:-	ખૂબ ગરીબી આવી જવી.
કૂવો-હવાડો કરવો	:-	આત્મહત્યા કરવા કૂવામાં પડવું!
એક દિલ થવું	:-	બે અથવા વધારે માણસીના જુદા જુદા વિચાર એક થવાં.
અધોટિયું કાઢવું	:-	શેરડીને પીલીને તેના રસની અર્ધી કોઠી કાઢવી.
અબોખે પડવું	:-	કોઈ ચીજ ખાવા પર ઘણો અભાવ થવો.
અંગૂઠાનો રાવણ કરવો	:-	નજીવી બાબતને વધારી મોટી કરવી.
ઢાંકણીમાં પાણી લઈ બૂડી મરવું	:-	લાજના માર્યાં માઁ ન બતાવવું.
ઢાંકપિછોડો કરવો	:-	કોઈ વસ્તુ કે વાત દાબી રાખવી, વાંક-ગુનો ઢાંકવો.
ઝોડ વળગવું	:-	કંટાળો આપે એવા માણસે બાઝી પડવું.
ઝાંખી કરવી	:-	ભાવથી જોવું, નીરખીને દર્શન કરવાં.
ઈંડું ચઢાવવું	:-	મોટું પરાક્રમ કરવું, મહાન કાર્ય પૂર્ણ કરવું.
કનકવો અપાવવો	:-	હવાઈ કે બિનવહેવારુ ખ્યાલ કરવા.
નાહી બેસવું	:-	નિરાંત વાળવી, ભારે ખોટમાં આવી પડવું.
પગ પર માથું મૂકવું	:-	કોઈની સત્તામાં રહેવું, આશરો માગવો.
કંઠે પ્રાણ આવવો	:-	મરવાની તૈયારીમાં હોવું, આફત આવી પડવી
બલૈયાં પહેરવાં	:-	નિર્બળતા બતાવવી, નામર્દ બનવું.
દાવ સાધવો	:-	અનુકૂળ વખતનો લાભ લઈ લેવો, લાગ મેળવવો.
ઢોળી નાખવું	:-	કોઈ ઉપર આરોપ નાખવો, માનભંગ કરવું.
પાર ઊતારવું	:-	સામે છેડે પહોંચવું, ઓળંગવું, સફળ થવું.
કાળજુ બોતરે હાથ લાંબું હોવું	:-	ચારે બાજુ નજર રાખવાની શક્તિ હોવી.
ગોચલાં ગણવાં	:-	દ્રઢ નિશ્ચય પર આવી વાતનો ખુલાસો ન કરવો.
ઘરણ મરી જવાં	:-	બેચેન થઈ જવું, ટાંટિયા ઢીલા પડી જવા.
પીઠ ફેરવવી	:-	અરુચિ કે અનિચ્છા જણાવવી, તજી દેવું.
પેટ ઉપર છરી મૂકવી	:-	આજીવિકા તોડવી, જીવ જોખમમાં નાખવો
કાળી ઘોડી પર ચઢવું	:-	અફીણના નશામાં ખુમારીમાં આવવું.
ગ્રહણ વેળા સાપ કાઢવો	:-	છેલ્લી ઘડીએ મુસીબત ઊભી કરવી.
ઘરમાં આડો વાંસ ફરવો	:-	ઘરમાં કંઈ સરસામાન ન હોવો.
ઘાટ ઘડવો	:-	ઘણું નુક્સાન કરવું, મનસૂબો કરી રાખવો.
ઘાણ નીકળી જવો	:-	સંહાર થવો, સંકડામણમાં આવવું.
ચૌદ ભુવન એક થવાં	:-	પ્રલય થવો, મહા મુસીબત પડવી.
ચંદરવો બાંધવો	:-	જાહેર કરવું, જૂઠી નામકીર્તિ મેળવવી.
હવામાં હીંચકા ખાવા	:-	કામધંધા વિના રહેવું, ઝોલાં ખવાવાં.
સે પૂરવી	:-	ટેકો આપવો, મદદગાર નીવડવું, બરક્ત જણાવી.
સાંધા કરવા	:-	આઘાપાછી કરવી, સાચી ખોટી વાતો કરવી.
ભમી જવું	:-	ચક્કર આવવાં, અમુક વિચારોમાં દોરવાઈ જવું.
ટુંબા ખાવા	:-	માથામાં ટાપલી ખાવી, મહેણાં સહન કરવાં.
જીભ તાળવે ટંગાવો	:-	જીવ જવાની તૈયારીમાં હોવો, મોટી ચિંતામાં આવવું.
હાથેવાળો મેળવવો	:-	પરણાવવું, હાથોહાથની લડાઈ કરવી.
હળદર ફટકડી કરવી	:-	આબરૂ ઘટે તેમ કરવું, નુક્સાનીમાં ઉતારવું
જાનીવાસો કાણો થવો	:-	મળતિયાઓમાં ફાટફૂટ પડવી.
સપાટો કાઢી નાખવો	:-	ખો ભૂલાવી દેવી, ધમકાવવું, મારવું.
શેર લોહી ચઢાવવું	:-	હદ ઉપરાંત ખુશ કરવું, આનંદમાં લાવવું.